African Fabric: Where did African Prints come from?

“A picture of a pipe isn’t necessarily a pipe, an image of “African fabric” isn’t necessarily authentically [and wholly] African”.

These above words are quoted by Yinka Shonibare, a Nigerian-British contemporary artist known for his amazing artwork using African print fabrics in his scrutiny of colonialism and post-colonialism. What is commonly known as “African fabric” goes by a multitude of names: Dutch wax print, Real English Wax, Veritable Java Print, Guaranteed Dutch Java, Veritable Dutch Hollandais. I grew up calling them ankara and although they’ve always been a huge symbol of my Nigerian and African identity, I had no idea of the complex and culturally diverse history behind the very familiar fabrics until I discovered Yinka Shonibare and his art.

I know I personally felt shocked upon learning that the “African” fabrics I grew up loving and admiring were not really “African” in their origins (or is it?). This put things in perspective, however, as it suddenly made sense that my mother’s friends regularly traveled to European countries, including Switzerland and England, to purchase these fabrics and expensive laces to sell them again in Nigeria. In an attempt to join this lucrative business, my mother once dragged me with her to a fabric store while on holiday in London. I was only 13 years old then and I recall being surprised to find such familiar fabrics on sale outside Nigeria. Regardless, I never imagined that the history of this African fabric, henceforth referred to as Dutch wax print, spanned over centuries, across three continents and bridging various power structures.

European imitation and industrialisation of Indonesian batik techniques

The development of the African print fabric has been referred to as the “result of a long historical process of imitation and mimicry”. How exactly Dutch wax prints became popular in West Africa is debated. What is known for certain is that Dutch wax prints started out as cheap mass-produced imitations of Indonesian batik locally produced in Java. Colonial powers, particularly the Dutch and the English, played heavy roles in industrialising the batik production techniques and popularising the resulting textiles in foreign markets.

Javanese batik are made by hand-drawing motifs on cotton cloth and involved the use of wax and resist-dye. After being colonised by the Dutch, Javanese batik was introduced to Holland and consequently to other parts of Europe but did not gain popularity. In the 19th century Dutch merchants saw that fabrics were mass produced in Europe using engraved roller print machines and dye-resistant resin to design motifs and produce a batik effect on cloth. This was done in an effort to develop foreign textiles markets for machine-produced batik imitations. The van Vlissingers, for example, were a merchant family who established their company in 1846 by bringing the mass production of batik dyed textiles to Europe, and established today’s Vlisco brand of cloth.

Views differ as to how Dutch wax prints entered the West African market. One view is that in the late 1800s, Dutch freighters on their way to Indonesia from Europe stocked with their machine-made batik textiles stopped at various African ports, and subsequently an African client base grew.

Another suggestion is that the Dutch wax fabrics did not do as well as expected in the Indonesian market due, in part because of economic restrictions imposed on the sale of foreign textiles at the beginning of the 20th century to protect locally made batik textiles. It has also been suggested that the industrialized wax prints were regarded as much poorer in quality that the locally handmade batiks. In order to prevent a loss, the target market switched to West Africa

There is also the theorized role played by West African indentured soldiers for the Dutch in Indonesia, also known as the Black Dutchmen. They served between 1810 and 1862 and many had taken Indonesian batik with them on their return home as gifts for their families. Thereafter, local interest in the fabrics grew, and the Dutch wax prints were the closest imitation available. The role played by Black Dutchmen is questionable, however, because while a large number of them married Javanese women and stayed on in Indonesia, those that returned to their countries of origin usually came back empty-handed due to shortcomings and delays in salary payments from the Dutch.

Lest it seem that the introduction of Dutch wax prints into the West African market happened out of the blue, West Africa had always been a textile market, since fabrics have been important aspects of African social life for a very long time. As early as the 16th century, the English, Dutch and French were selling batiks and other types of textiles manufactured in Asia, such as the “guinea cloth” and Indian produced cottons from Pondicherry, now Puducherry, to West African markets. Thus consumers were quite accustomed to globally-produced fabrics. The introduction of Dutch batik-inspired wax prints lead to the peak of foreign-manufactured fabrics in West African markets in the 19th century.

Regardless of how Dutch wax prints precisely entered West Africa, one can conclude that they were originally intended for the Indonesian market but found a more enthusiastic market in the Gold Coast (modern day Ghana) where they became symbols of high quality and fashion. From the Gold Coast, these fabrics spread into other West and Central African markets.

The acceptance and growth of Dutch wax prints by West Africans

In the 19th century West Africans embraced these Dutch wax prints, using and assimilating them into societies as a part of culture and self-expression. The English were manufacturing and selling wax print textiles as well, but the Dutch brands were more popular. It has been suggested that the Dutch were viewed as the “well-meaning” traders with West Africa, since a lot of West African nations were under English or French colonial rule.

Dutch wax prints carried, and still carry, an enormous amount of prestige and this was mostly likely due to their uniqueness as part of an European industry producing for export markets solely in West Africa.

Dutch manufacturers of these fabrics thereafter made some changes to designs and motifs in order to cater to the tastes of their new African customers. As can be expected, making prints using motifs designed specifically for the African market took more time and effort. Earlier design motifs used plants and animals believed to be universal to all cultures. From the middle of the 20th century, though, more effort was made in making design motifs more authentic by using indigenous African textiles to create similar motifs. In the 1920s prints began to feature portraits of local community leaders and chiefs in their designs that people could buy in to celebrate their leaders. This tradition continued with portraits of African heads of states and prominent politicians used as design motifs starting in the 1950s.

Designs and motifs that became extremely popular and successful were given catchy names, and they had proverbs and slogans attached to them by West Africans traders in their respective communities, even though these appellations had nothing in common with the designs on the fabrics. Due to this integration of Dutch wax prints, they are said to be “authentically African” even though they were produced and designed in Europe, presumably by Europeans with little or no African input in terms of designs and motifs at the production stages.

Up until the 1960s, most wax prints sold in West Africa were being produced in Europe. Post-colonially, things changed. Currently, Ghana is home to several fine and high quality wax print manufacturers including Woodin, a subsidiary of Holland’s Vlisco and ATL which is a subsidiary of Manchester-based ABC textiles. Notice that even though these textiles are now manufactured on the continent, the companies that manufacture them are largely not owned by Africans.

Yet West Africa became the exclusive markets for Dutch prints and Dutch brands have dominated the West African market since the end of the 19th century where they held importance as status symbols. Today, wax prints carrying European brand names are the most expensive in the West African fabric market. The Dutch brand Vlisco is a symbol of class on par with any popular Western brands like Rolex or Louis Vuitton. A wealthy person cannot be seen wearing just any wax print brand, it has to be Vlisco.

The Chinese entrance into the wax print market

It hasn’t been too long since Dutch wax prints started being produced on the African continent but now the African textile industry is facing competition from China. The entrance of Chinese manufactured print textiles brings another complication into the mix, throwing a wrench in the established trade networks between West African and European cloth manufacturers.

How the wax prints produced in China came into West African markets is another long story which can summarised thus: some African traders travelled to regions in China such as Shandong to reproduce fabric samples cheaply, which were to be sold in their respective countries. Thus, African traders had a role to play in introducing Chinese manufacturers into the African textile market.

With Dutch wax prints being increasingly reproduced in China, wax prints carrying ‘made in Holland’ tag are at the high end of the market, with Chinese productions occupying the opposite end. However, this is changing rapidly as the quality of Chinese wax print copies is apparently improving. The manufacturer based in Manchester was recently bought by a Chinese company, leaving Vlisco as the only European-owned producer of wax prints.

The question of authenticity

Dutch wax prints are of foreign origin but are widely recognised as African fabrics. To bring back the earlier quote from Yinka Shonibare; “an image of ‘African fabric’ isn’t necessarily authentically [and wholly] African”. Or is it? Delving into the history of Dutch wax prints and their strong popularity in West Africa draws questions of authenticity and “Africanness”. Are these fabrics African because they are popular in Africa? How does the fact that they started out as imitations of Indonesian/Javanese batik designs and were brought into the West African market by colonial Europeans fit into all this?

This is where the question of authenticity comes up. Are Dutch wax prints really based on a traditional African form? Can they be compared to indigenous African fabrics such as the Yoruba adire or the adinkra cloth of the Ashanti? Has the introduction of Dutch wax prints hurt the indigenous textile market, driving locally produced fabrics out of the market? Actually, I’m tempted to answer ‘yes’ to the latter because I have been told that the adire textiles I own are out of fashion. The last time I wore hand woven aso-oke was more than a decade ago. Aso-oke is still worn at weddings and special ceremonies but they are not extremely popular, not as Dutch wax prints. After all I only see billboards for Vlisco and Da Viva.

Article was written by Accentric Yoruba. Visit cosmicyoruba.xyz for more on the author.

To, co jest powszechnie znane, jako “African fabric” ma wiele nazw: Dutch wax print, Real English Wax, Veritable Java Print, Guaranteed Dutch Java, Veritable Dutch Hollandais. Dorastałem nazywając je po prostu ankara i choć zawsze były wielkim symbolem mojej nigeryjskiej i afrykańskiej tożsamości, nie miałem pojęcia o złożonej i zróżnicowanej kulturowo historii bardzo podobnych tkanin, aż odkryłem Yinka Shonibare i jego sztukę.

Dorastając, kochałem i podziwiałem tkaniny „African” dlatego byłem w tak dużym szoku na wieść, że tak naprawdę nie były pochodzenia “African”. To przedstawia sprawę w zupełnie innym świetle, i nabiera sensu fakt, że przyjaciele mojej matki regularnie podróżowali do krajów europejskich, w tym Szwajcarii i Anglii, po zakup tychże materiałów oraz kosztownych koronek, aby sprzedać je ponownie w Nigerii. W próbie również podjęcia się tego lukratywnego biznesu, moja mama podczas wakacji w Londynie zaciągnęła mnie ze sobą do jednego ze sklepów z tymi właśnie tkaninami. Nie mając wtedy nawet 13 lat, pamiętam jakież było moje zaskoczenie, kiedy zobaczyłem, że znajome mi tkaniny są sprzedawane poza Nigerią. Niezależnie od tego, nigdy nie wyobrażałem sobie, że historia tej afrykańskiej tkaniny, zwanej dalej „dutch wax print”, trwała przez wieki, na trzech kontynentach.

Europejska imitacja i uprzemysłowienie indonezyjskich technik batik

Rozwój afrykańskiego drukowania tkanin stał się “wynikiem długiego historycznego procesu naśladownictwa i imitacji”. Dyskusji wciąż poddawany jest fakt, jak dokładnie „dutch wax print” stał się popularny w Afryce Zachodniej. Co wiadomo na pewno, to to, że „dutch wax print” zaczął się od masowej produkcji tanich imitacji indonezyjskiego batiku lokalnie produkowanego w Jawie. Kolonialne mocarstwa, zwłaszcza Holendrzy i Anglicy, odgrywali ciężkie role w uprzemysłowieniu technik produkcyjnych batiku i w popularyzowaniu powstałych tkanin na rynkach zagranicznych.

Jawajskie batiki są wykonane odręcznie za pomocą bawełnianej szmatki z wykorzystaniem wosku oraz barwników. Po skolonizowaniu przez Holendrów, Jawajski batik został wprowadzony do Holandii, a w konsekwencji również do innych części Europy, ale mimo to nie zyskał popularności. W XIX wieku holenderscy kupcy zobaczyli, że tkaniny były masowo produkowane w Europie za pomocą maszyny do druku tekstyliów oraz żywicy odpornej na barwniki do projektowania i wytwarzania efektu batik na płótnie. Dokonano tego w celu wprowadzenia tych tkanin na rynki zagraniczne, za pomocą maszyn produkujących imitacje batiku. Van Vlissingen, na przykład, pochodził z rodziny kupieckiej, która w 1846 roku założyła firmę wnosząc tym samym do Europy masową produkcję farbowanych tkanin techniką batik. Tak powstała dzisiejsza marka Vlisco.

Opinię na temat tego, czy „dutch wax print” ma swe swoje początki na rynku zachodniej Afryki, są różne.

Jeden punkt widzenia jest taki, że pod koniec roku 1800, holenderskie frachtowce w drodze do Indonezji z Europy zaopatrzone w tekstylne maszyny drukujące techniką batik zatrzymywały się w różnych portach afrykańskich, dzięki czemu wzrosła afrykańska baza klientów.

Inna sugestia, to taka, że holenderskie tkaniny nie miały się tak dobrze na rynku indonezyjskim, jak zakładano wcześniej. Po części wynikało to ograniczeń ekonomicznych nałożonych na sprzedaż zagranicznych tekstyliów na początku XX wieku, aby chronić lokalnie wykonane tkaniny batik. Sugerowano również, że uprzemysłowione odciski woskowe były uważane za znacznie gorsze pod względem jakości od lokalnych batików. W celu uniknięcia strat, docelowym rynkiem stała się zachodnia Afryka.

Istnieje również teoretyczna rola, jaką odgrywają żołnierze wprowadzeni do Indonezji przez Holendrów, znani także jako Black Dutchmen. Służyli w latach 1810 i 1862, a wielu nich zabrało indonezyjski batik do kraju, jako prezenty dla swoich rodzin. Lokalne zainteresowanie tkanin rosło, a „dutch wax prints” były najbliższe oryginałowi i w dodatku dostępne na rynku. Rola odgrywana przez Black Dutchmen jest jednak wątpliwa, bo choć wielu z nich poślubiło Jawajskie kobiety i pozostało w Indonezji, to ci, którzy wrócili do swoich rodzinnych krajów, zwykle wracali z pustymi rękami z powodu braków i opóźnień w płatnościach wynagrodzeń przez holendrów.

Wydaje się, że wprowadzenie „Dutch wax prints” na zachodnim rynku afrykańskim wynikło nagle. Zachodnia Afryka zawsze liczyła się na rynku tekstylnym, ponieważ tamtejsze tkaniny przez bardzo długi czas były ważnymi aspektami afrykańskiego życia społecznego. Już w XVI wieku, Anglicy, Holendrzy i Francuzi sprzedawali na rynkach Afryki Zachodniej batiki i inne rodzaje tekstyliów produkowanych w Azji, takich jak “guinea cloth” oraz indyjskie produkty z bawełny, pochodzące z Pondicherry, a obecnie z Puducherry. W ten sposób konsumenci byli przyzwyczajeni do tkanin produkowanych globalnie. Wprowadzenie „Dutch batik” zainspirowanego „wax prints” doprowadziło na rynkach Afryki Zachodniej w XIX wieku, do wyniesienia na wyżyny tkanin produkowanych za granicą. Niezależnie od tego, jak „dutch wax prints” pojawiły się w Afryce Zachodniej, można stwierdzić, że były one pierwotnie przeznaczone na rynek indonezyjski, ale bardziej entuzjastyczne podejście znalazły na rynku w Gold Coast (Modern Day Ghana), gdzie stały się symbolem jakości oraz high fashion. Po pojawieniu się na Gold Coast, tkaniny te zaczęły występować również na innych rynkach Zachodniej i Centralnej Afryki.

Akceptacja i rozwój holenderskich wzorów woskowych przez mieszkańców Afryki Zachodniej

W XIX wieku mieszkańcy Afryki Zachodniej przejęli holenderskie wzory woskowe, używając i przyswajając je w społeczeństwach jako część kultury i samowyrażania siebie. Anglicy także produkowali i sprzedawali te tkaniny, ale holenderskie marki były bardziej popularne. Sugerowano, że Holendrzy byli postrzegani jako kupcy „o najlepszych intencjach”, odkąd wiele narodów Afryki Zachodniej żyło pod angielskimi lub francuskimi zasadami kolonialnymi.

Holenderskie wzory woskowe wnosiły i wciąż wnoszą ogromną ilość prestiżu i było to możliwe głównie z powodu ich unikalności jako część europejskiego przemysłu wytwarzanego dla eksportowych rynków wyłącznie w Afryce Zachodniej.

Holenderscy producenci tych tkanin wprowadzili od tego czasu pewne zmiany do wzorów i motywów w celu zaspokojenia gustów ich nowych afrykańskich klientów. Jak można było oczekiwać, tworzenie wzorów przy pomocy motywów projektowanych specjalnie na afrykański rynek zajmowało więcej czasu i wysiłku. Wcześniej projektowane motywy zawierające rośliny i zwierzęta były uważane za uniwersalne dla wszystkich kultur. Jednakże od połowy XX wieku wkładano większy wysiłek w tworzenie motywów bardziej autentycznych poprzez użycie rdzennych tkanin afrykańskich w celu tworzenia podobnych motywów. W 1920 roku wzory zaczęły cechować portrety przywódców lokalnych społeczności i wodzów, które ludzie mogliby zakupić dla ich uczczenia.

Wzorom i motywom, które stały się ogromnie popularne i udane, były nadawane chwytliwe nazwy, miały też przysłowia i slogany załączane do nich przez zachodnioafrykańskich kupców w swoich społecznościach, chociaż te hasła nie miały nic wspólnego z wzorami na tkaninach. Ze względu na tę integrację holenderskich wzorów woskowych, były określane jako „autentycznie afrykańskie”, nawet jeśli były produkowane i projektowane w Europie, przypuszczalnie przez Europejczyków z niewielkim lub żadnym udziałem Afrykan odnośnie wzornictwa i motywów na etapie produkcji.

Aż do lat 60-tych większość tych tkanin sprzedawanych w Afryce Zachodniej była produkowana w Europie. Po czasach kolonialnych to się zmieniło. Aktualnie Ghana jest domem dla wielu fabryk wysokiej jakości, pięknych tkanin z rodzaju woskowych wzorów, włączając Woodin, będący częścią Holland’s Vlisco, oraz ATL, które jest częścią zlokalizowanego w Manchesterze ABC textiles. Należy zauważyć, że nawet jeśli te tkaniny są teraz wytwarzane na kontynencie, to firmy i fabryki nie są w ogromnej większości własością Afrykan.

Afryka Zachodnia stała się jedynym rynkiem dla holenderskich wzorów i marki holenderskie zdominowały rynek zachodnioafrykański od końca XIX wieku, gdzie utrzymywały znaczenie jako symbole statusu. Dziś tkaniny noszące nazwy europejskich marek są najdroższe na zachodnioafrykańskim rynku tkanin. Holenderska marka Vlisco jest symbolem klasy w parze z takimi zachodnimi markami jak Rolex czy Louis Vuitton. Człowiek zamożny nie może być widziany w innej marce wax printów niż Vlisco.

Wejście Chin na rynek tkanin „nadruki woskowe

Nie trwało to zbyt długo, odkąd holenderskie „nadruki woskowe” zaczęły być produkowane na kontynencie afrykańskim, lecz teraz afrykański przemysł tekstylny napotyka konkurencję z Chin. Wejście produkowanych w Chinach tkanin wprowadza kolejną komplikację w ten mix, robiąc zamieszanie w ustalonych powiązaniach handlowych pomiędzy zachodnioafrykańskimi i europejskimi firmami odzieżowymi.

To, w jaki sposób tkaniny chińskie weszły na rynek zachodnioafrykański, jest inną długą historią, którą można podsumować zatem: kilku afrykańskich kupców podróżowało do regionów Chin takich jak Shandong, aby wyprodukować tanio próbki tkanin, które miały być sprzedane w ich poszczególnych krajach. Tak więc afrykańscy kupcy odegrali swoją rolę we wprowadzenie chińskich producentów na afrykański rynek tekstyliów.

Wraz z coraz częściej powielanymi w Chinach tkaninami, te noszące oznaczenie „wyprodukowano w Holandii”, znajdowały się na najwyższym poziomie rynku, podczas gdy chińskie produkcje zajmowały przeciwległy koniec. Jakkolwiek szybko się to zmienia, ponieważ jakość chińskich kopii tych tkanin widocznie wzrasta. Firma Manchester została ostatnio wykupiona przez firmę chińską, pozostawiając Vlisco jako jedynego producenta „woskowych wzorów” z europejską własnością.

Kwestia autentyczności

“Holenderskie wzory woskowe” są pochodzenia zagranicznego, ale szeroko rozpoznawalne jako tkaniny afrykańskie. Przytaczając wcześniejszy cytat Yinki Shonibare: „ obraz tkaniny afrykańskiej niekoniecznie jest autentycznie i w całości afrykański”. Czy też jest? Zagłębienie się w historię omawianego wzornictwa tkanin i ich silnej popularności w Afryce Zachodniej nasuwa pytania o autentyczność i „afrykańskość”. Czy te tkaniny są afrykańskie, ponieważ są popularne w Afryce? Jak pasuje do tego fakt, że zaczynały jako imitacje indonezyjskich i jawajskich wzorów batik i zostały sprowadzone na zachodnioafrykański rynek przez kolonizujących te rejony Europejczyków?

To właśnie jest moment, gdzie dochodzi do głosu kwestia autentyczności. Czy „holenderskie wzory woskowe” są rzeczywiście oparte na tradycyjnej afrykańskiej formie? Czy mogą być porównywane do rdzennych tkanin afrykańskich takich jak Yoruba adire czy strój adinkra of the Ashanti? Czy wprowadzenie „holenderskich wzorów woskowych” rani rodzimy rynek tekstylny, wypychając z rynku lokalnie produkowane tkaniny? Właściwie, pokuszę się o odpowiedź „tak” do końcowego pytania, ponieważ powiedziano mi, że stroje adire, które posiadam, są niemodne. Ostatni raz, gdy nosiłem ręcznie tkaną Aso-oke, miał miejsce więcej niż dekadę temu. Aso – oke jest wciąż noszony na ślubach i specjalnych ceremoniach, ale nie są one bardzo popularne, nie tak jak „Dutch wax prints”. I wreszcie widzę tylko billboardy z markami Vlisco i Da Viva.